Organomineral gübreler, organik kaynaklardan elde edilen bileşenlerle mineral bitki besin maddelerini aynı formülasyonda bir araya getiren gübrelerdir. Bu ürünler, bitkilerin ihtiyaç duyduğu azot, fosfor ve potasyum gibi besin elementlerini sağlarken toprağa organik madde veya organik karbon kazandırmayı amaçlar.
Bu özellikleri sayesinde organomineral gübreler, mineral gübrelerin besin sağlama kapasitesiyle organik bileşenlerin toprak üzerindeki olumlu etkilerini tek üründe birleştiren bitki besleme çözümleri olarak değerlendirilmektedir.
Organomineral Gübre Nedir?
Türkiye’deki gübre mevzuatında organomineral gübre; organik içerik veya organik gübrelerin bir ya da birden fazla birincil, ikincil veya mikro bitki besin maddesiyle bir araya getirilmesiyle elde edilen ürün olarak tanımlanmaktadır. Avrupa Birliği mevzuatında ise organomineral gübre, inorganik gübrelerle biyolojik kökenli organik karbon ve besin maddeleri içeren malzemelerin birlikte formüle edildiği bir gübre kategorisidir.
Basit bir ifadeyle organomineral gübre:
Organik bileşenler + mineral bitki besin maddeleri = organomineral gübre
Ancak bu ürünler yalnızca organik ve mineral hammaddelerin rastgele karıştırılmasıyla oluşturulmaz. Ürünün dengeli, homojen, güvenli ve tarımsal kullanım amacına uygun olması için formülasyon, hammadde seçimi, üretim prosesi ve kalite kontrol aşamalarının birlikte yönetilmesi gerekir.
Organomineral Gübrelerin İçeriğinde Neler Bulunur?
Organomineral gübrelerin içeriği, üretilecek ürünün formülasyonuna ve hedeflenen bitki besleme programına göre değişebilir.
Organik bölümde kullanılabilecek hammaddeler arasında şunlar yer alabilir:
- Kompostlanmış bitkisel materyaller
- İşlenmiş hayvansal kaynaklı organik maddeler
- Leonardit
- Hümik ve fulvik maddeler
- Bitkisel üretim yan ürünleri
- Fermente organik materyaller
- Biyokütle kaynaklı bileşenler
- Uygunluğu doğrulanmış diğer organik hammaddeler
Mineral bölümde ise aşağıdaki bitki besin maddeleri bulunabilir:
- Azot
- Fosfor
- Potasyum
- Kükürt
- Kalsiyum
- Magnezyum
- Demir
- Çinko
- Bor
- Mangan
- Bakır
- Molibden
Her organomineral gübre bütün bu maddeleri içermez. Ürünün içeriği; bitkinin ihtiyacına, toprağın özelliklerine, kullanım dönemine ve hedeflenen ürün formuna göre belirlenir.
Organomineral Gübre Nasıl Etki Eder?
Organomineral gübrenin mineral bölümü, bitkinin gelişim döneminde ihtiyaç duyduğu besin maddelerini sağlar. Organik bölüm ise toprağa organik karbon kazandırabilir ve toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini destekleyebilir.
Organik ve mineral bileşenlerin birlikte kullanılması, uygun formülasyonlarda besin maddelerinin daha dengeli şekilde serbest kalmasına ve bitki tarafından kullanılabilirliğinin desteklenmesine yardımcı olabilir. Bununla birlikte elde edilecek sonuç; ürünün hammaddesine, üretim yöntemine, toprağın yapısına, yetiştirilen bitkiye, iklim koşullarına ve uygulama dozuna bağlıdır. Bilimsel çalışmalar da organomineral gübrelerin etkisinin bitki türü, toprak tipi ve kullanılan organik materyale göre değişebildiğini göstermektedir.
Organomineral Gübrenin Faydaları Nelerdir?
1. Organik ve mineral beslemeyi birleştirir
Organomineral gübreler, bitkiye mineral besin maddeleri sağlarken toprağa organik kökenli bileşenler kazandırır. Böylece yalnızca bitkinin kısa dönemli besin ihtiyacına değil, toprağın üretkenliğinin korunmasına da katkıda bulunmayı amaçlar.
2. Toprağın organik madde yönetimini destekler
Organik madde, toprağın yapısı, su tutma kapasitesi, havalanması ve biyolojik aktivitesi açısından önemli bir bileşendir. Organomineral gübrelerin sağlayacağı katkının düzeyi, ürünün içerdiği organik karbonun miktarına ve niteliğine bağlıdır.
Tek bir uygulamanın topraktaki organik madde sorununu tamamen çözeceği düşünülmemelidir. Organik madde yönetimi; gübreleme, bitki artıkları, münavebe, toprak işleme ve sulama uygulamalarını içeren uzun vadeli bir süreçtir.
3. Besin kullanım etkinliğini artırabilir
Uygun şekilde formüle edilen organomineral gübreler, besin maddelerinin bitkinin gelişim dönemine daha uyumlu sunulmasına yardımcı olabilir. Araştırmalar, bazı toprak ve ürün koşullarında organik ve mineral kaynakların birlikte kullanımının besin kullanım etkinliğini destekleyebildiğini göstermektedir. Ancak sonuçlar her ürün ve tarla koşulunda aynı değildir.
4. Besin kayıplarının azaltılmasına yardımcı olabilir
Organik bileşenler, bazı besin maddelerinin toprakta tutulmasına ve daha kontrollü kullanılmasına katkıda bulunabilir. Böylece uygun toprak ve uygulama koşullarında yıkanma veya fiksasyon kaynaklı kayıpların sınırlandırılmasına yardımcı olabilir.
Bu faydanın sağlanabilmesi için doğru ürünün, doğru dozda, doğru zamanda ve uygun yöntemle uygulanması gerekir.
5. Toprağın fiziksel özelliklerini destekleyebilir
Organik madde içeren ürünler, uzun vadeli ve düzenli kullanım programlarının bir parçası olduğunda toprağın agregat yapısını, su tutma kapasitesini ve işlenebilirliğini destekleyebilir.
Özellikle organik maddesi düşük topraklarda bu özellik önem kazanır. Bununla birlikte gübre seçimi mutlaka toprak analizi ve yerel tarımsal koşullar dikkate alınarak yapılmalıdır.
6. Farklı bitki ihtiyaçlarına göre formüle edilebilir
Organomineral gübreler farklı NPK oranları, ikincil besin maddeleri ve mikro elementlerle üretilebilir. Bu nedenle taban gübrelemesi, üst gübreleme veya belirli gelişim dönemleri için farklı ürünler geliştirilebilir.
Organomineral Gübre Nasıl Üretilir?
Organomineral gübre üretim süreci, ürünün katı, granül, toz veya sıvı olmasına göre değişebilir.
Katı veya granül bir organomineral gübre üretim hattında genel olarak şu aşamalar bulunur:
1. Hammadde kabulü
Organik ve mineral hammaddelerin teknik özellikleri, nem değerleri, tane büyüklükleri ve kalite belgeleri kontrol edilir.
2. Organik hammaddenin hazırlanması
Organik materyal gerekirse kurutma, kırma, eleme, fermantasyon, kompostlama veya stabilizasyon işlemlerinden geçirilir.
3. Formülasyonun hazırlanması
Ürünün hedeflenen NPK değeri, organik madde oranı, mikro element içeriği ve fiziksel özellikleri belirlenir. Kullanılacak hammaddelerin miktarı üretim reçetesine göre hesaplanır.
4. Dozajlama ve tartım
Her hammadde, formülasyonda belirlenen oranlarda otomatik veya yarı otomatik dozajlama sistemleriyle üretim hattına aktarılır.
5. Karıştırma
Organik ve mineral bileşenlerin homojen bir ürün oluşturması için kontrollü şekilde karıştırılması gerekir.
6. Granülasyon
Granül ürünlerde karışım, granülatör içerisinde istenen tane büyüklüğüne getirilir. Granülasyon kalitesi ürünün depolama, taşıma ve araziye uygulama performansını etkiler.
7. Kurutma ve soğutma
Granül yapısının korunması ve ürünün depolama stabilitesinin sağlanması amacıyla nem kontrolü yapılır. Ürün gerektiğinde kurutulur ve ardından soğutulur.
8. Eleme ve geri dönüş
İstenen boyutun dışındaki granüller ayrılır. Büyük taneler kırılarak, küçük taneler ise doğrudan üretim hattına geri gönderilebilir.
9. Kaplama
Ürünün topaklanmasını azaltmak, toz oluşumunu kontrol etmek veya belirli fiziksel özellikler kazandırmak için kaplama işlemi uygulanabilir.
10. Paketleme ve depolama
Ürün, kalite kontrol işlemlerinin ardından uygun ambalajlara doldurulur ve nemden korunacak koşullarda depolanır.
Organomineral Gübre Çeşitleri Nelerdir?
Organomineral gübreler fiziksel formuna ve besin içeriğine göre sınıflandırılabilir.
Fiziksel formuna göre
- Granül organomineral gübre
- Toz organomineral gübre
- Pelet organomineral gübre
- Sıvı organomineral gübre
- Süspansiyon formundaki organomineral ürünler
Besin içeriğine göre
- Azotlu organomineral gübreler
- NP’li organomineral gübreler
- NK’lı organomineral gübreler
- NPK’lı organomineral gübreler
- Fosfor ağırlıklı organomineral gübreler
- Potasyum ağırlıklı organomineral gübreler
- Mikro element içeren organomineral gübreler
Türkiye’deki ilgili yönetmelik eklerinde NP ve NPK içeren katı organomineral ürünler gibi farklı ürün kategorileri için teknik tanımlar ve içerik şartları bulunmaktadır. Ürünlerin piyasaya arzı, güncel mevzuatta belirtilen tescil, analiz, etiketleme ve uygunluk süreçlerine tabidir.
Organik, Organomineral ve Kimyevi Gübre Arasındaki Farklar
ÖzellikOrganik GübreOrganomineral GübreKimyevi GübreTemel içerikOrganik kaynaklı materyallerOrganik ve mineral bileşenlerMineral bitki besin maddeleriBesin yoğunluğuGenellikle daha düşük ve değişkenFormülasyona göre dengelenebilirGenellikle daha yüksek ve belirginOrganik madde katkısıSağlarÜrünün içeriğine göre sağlarGenellikle sağlamazBesinlerin etki süresiAyrışma hızına bağlıdırOrganik ve mineral bölüme göre değişirGenellikle daha hızlı çözünebilirÜrün standardizasyonuHammaddeye göre değişebilirÜretim reçetesiyle standardize edilebilirYüksek oranda standardize edilebilirKullanım amacıToprak ve bitki beslemeToprak ve bitki beslemeyi birlikte desteklemeDoğrudan bitki besleme
Organomineral gübre, organik gübre ile kimyevi gübre arasında yalnızca basit bir ara ürün değildir. Doğru proses ve formülasyonla üretilmesi gereken, kendine özgü kalite kriterleri bulunan ayrı bir gübre kategorisidir.
Organomineral Gübre Hangi Bitkilerde Kullanılır?
Ürün formülasyonuna bağlı olarak organomineral gübreler şu alanlarda kullanılabilir:
- Buğday, arpa ve mısır gibi tarla bitkileri
- Ayçiçeği, pamuk ve kanola gibi endüstri bitkileri
- Sebze üretimi
- Meyve bahçeleri
- Bağlar
- Zeytinlikler
- Sera yetiştiriciliği
- Fidanlıklar
- Peyzaj ve süs bitkileri
Her bitkinin besin ihtiyacı farklıdır. Bu nedenle yalnızca “organomineral” ifadesine bakılarak ürün seçilmemelidir. Ürünün NPK oranı, organik madde içeriği, ikincil besin maddeleri, mikro elementleri ve kullanım talimatları incelenmelidir.
Organomineral Gübre Nasıl Kullanılır?
Organomineral gübre kullanımında aşağıdaki adımlar izlenmelidir:
- Toprak analizi yaptırılmalıdır.
- Yetiştirilecek bitkinin besin ihtiyacı belirlenmelidir.
- Uygun NPK ve organik madde içeriğine sahip ürün seçilmelidir.
- Etikette belirtilen uygulama dozu dikkate alınmalıdır.
- Gübre, bitkinin gelişim dönemine uygun zamanda uygulanmalıdır.
- Sulama yöntemi ve toprak nemi değerlendirilmelidir.
- Diğer gübrelerle birlikte kullanılacaksa toplam besin miktarı hesaplanmalıdır.
Fazla gübre kullanımı daha yüksek verim anlamına gelmez. Aşırı veya dengesiz uygulamalar bitkide besin dengesizliklerine, tuzluluk sorunlarına, ekonomik kayıplara ve çevresel risklere neden olabilir.
Organomineral Gübre Organik Tarımda Kullanılabilir mi?
Bir ürünün “organomineral” olarak adlandırılması, onun sertifikalı organik tarımda otomatik olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.
Organik üretimde yalnızca ilgili mevzuat kapsamında izin verilen ve uygunluğu belgelendirilen girdiler kullanılabilir. Bu nedenle ürünün etiketi, tescil belgesi, içeriği ve organik tarıma uygunluk sertifikası ayrıca kontrol edilmelidir. Avrupa Birliği organik üretim kuralları da yalnızca yetkilendirilmiş gübre ve toprak düzenleyicilerin gerekli olduğu ölçüde kullanılmasına izin vermektedir.
Organomineral Gübre Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?
Ürün seçimi sırasında şu kriterler değerlendirilmelidir:
- Ürünün tescil ve izin durumu
- Üretici bilgileri
- NPK değerleri
- Organik madde veya organik karbon içeriği
- İkincil besin maddeleri
- Mikro element içeriği
- Nem oranı
- pH değeri
- Fiziksel form ve granül kalitesi
- Kullanım dozu
- Üretim ve son kullanma bilgileri
- Depolama koşulları
- Toprak ve bitki analizine uygunluğu
Ürünün yalnızca fiyatına göre seçilmesi, yetersiz besleme veya gereksiz girdi maliyetine neden olabilir.
Sonuç
Organomineral gübreler, organik kaynaklı bileşenlerle mineral bitki besin maddelerini aynı üründe bir araya getiren gübrelerdir. Doğru formülasyon ve uygun uygulama koşullarında bitki beslenmesini desteklerken toprağın organik madde yönetimine de katkı sağlayabilir.
Ancak organomineral gübreden beklenen faydanın elde edilmesi; kaliteli hammadde kullanımına, doğru üretim prosesine, uygun ürün seçimine, toprak analizine ve bilinçli uygulamaya bağlıdır.
CFL Mühendislik; organomineral gübre tesislerinin fizibilite çalışmaları, proses tasarımı, makine seçimi, üretim reçeteleri, tesis yerleşimi, devreye alma ve hammadde tedariği süreçlerinde uçtan uca mühendislik ve teknik danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Organomineral gübre kimyasal gübre midir?
Organomineral gübre, mineral bitki besin maddeleri içerir ancak aynı zamanda organik kaynaklı bileşenlere de sahiptir. Bu nedenle yalnızca kimyevi gübre veya yalnızca organik gübre olarak değerlendirilmez.
Organomineral gübre ne zaman uygulanır?
Uygulama zamanı ürünün formülasyonuna ve bitkinin ihtiyacına bağlıdır. Bazı ürünler ekim veya dikim öncesinde taban gübresi olarak, bazıları ise gelişim döneminde üst gübre olarak kullanılabilir.
Organomineral gübre verimi artırır mı?
Doğru ürün, doz ve uygulama programı kullanıldığında verim ve kaliteyi destekleyebilir. Ancak sonuçlar toprak, iklim, bitki çeşidi, sulama ve diğer yetiştiricilik koşullarına bağlıdır.
Organomineral gübre toprak analizine göre mi kullanılmalıdır?
Evet. Toprak analizi, hangi besin maddelerinin eksik olduğunu ve hangi formülasyonun tercih edilmesi gerektiğini belirlemeye yardımcı olur.
Organomineral gübre ile NPK gübre arasındaki fark nedir?
NPK gübreler temel olarak azot, fosfor ve potasyum sağlar. Organomineral NPK gübreler ise bu mineral besin maddelerine ek olarak organik içerik veya organik karbon da barındırır.
